Is cafeïne gezond? Wat het met je lichaam doet en hoeveel je kunt hebben

Wit espressokopje met schotel tussen koffiebonen, een bron van cafeïne

Koffie hoort voor veel Nederlanders bij de dag, van de eerste kop bij het ontbijt tot die ene na het eten. Ook in thee, cola en energiedrank zit cafeïne, een stimulerende stof met een wat bittere smaak. Maar wat doet cafeïne nou precies met je lichaam? En wanneer drink je er te veel van?

In het kort

  • Gezonde volwassenen kunnen tot 400 mg cafeïne per dag hebben, maximaal 200 mg in één keer.
  • Zwanger: maximaal 200 mg per dag, ongeveer twee koppen koffie.
  • Een kop filterkoffie van 125 ml bevat zo’n 60 mg, een espresso ongeveer 40 mg.
  • Na gemiddeld 4 uur is de helft van de cafeïne uit je bloed verdwenen.
  • Abrupt stoppen kan hoofdpijn, vermoeidheid en concentratieproblemen geven.

Waar zit cafeïne in

Cafeïne zit van nature in verschillende planten. Het zit voornamelijk in koffie- en cacaobonen, guarana maar ook theebladen. Hierdoor zit er ook cafeïne in je koffie, thee, chocolade, energiedranken en sommige frisdranken. Ook in sommige pijnstillers is cafeïne verwerkt. Cafeïne kan je ook vinden onder de naam theïne. Het wordt vaak als twee verschillende stoffen gezien, maar het is hetzelfde.

De hoeveelheid cafeïne per product verschilt. Een espresso (30 ml) bevat ongeveer 40 mg cafeïne, een dubbele espresso zo’n 80 mg. Een kop filterkoffie of oploskoffie van 125 ml bevat ongeveer 60 mg, een grote mok van 250 ml het dubbele. In een kop zwarte thee zit ongeveer 30 mg, in groene thee zo’n 20 mg. Hoeveel het precies is, hangt af van de theesoort en hoe lang je hem laat trekken. Lees meer over cafeïne in koffie, thee en andere producten bij het Voedingscentrum. Een blikje energiedrank van 250 ml bevat ongeveer 80 mg.

Het proces van cafeïne in je lichaam

Binnen een half uur tot twee uur

Cafeïne wordt snel en bijna volledig opgenomen in het bloed. Bij de meeste mensen is dat binnen 30 tot 120 minuten gebeurd. Het heeft effect op je hersenen en op de activiteiten die je onderneemt. Vanaf ongeveer 75 mg voel je je alerter en kun je je beter concentreren. De vermoeidheid wordt op een laag pitje gezet en je voelt je energiek. Je bloeddruk stijgt tijdelijk: dat begint meestal na een half uur, is na 60 tot 90 minuten op zijn hoogst en is na 2 tot 4 uur weer normaal.

Tussen 2 en 8 uur erna

Dit verschilt per persoon, maar in deze periode verlaat de cafeïne langzaam je lichaam. Gemiddeld is na ongeveer 4 uur de helft van de cafeïne afgebroken. Bij de ene persoon gaat dat al in 2 uur, bij iemand anders duurt het 8 uur. Aan het eind van een zwangerschap duurt de afbraak drie tot vier keer zo lang.

Tussen 12 en 24 uur erna

Als je regelmatig koffie drinkt, of zelfs meerdere keren per dag, is dit de periode dat je last kan krijgen van ontwenningsverschijnselen zoals hoofdpijn en vermoeidheid.

De gezondheidseffecten van cafeïne

Koffie heeft zowel positieve als negatieve effecten op je gezondheid. De effecten verschillen per persoon. Dat komt door de levensgewoonten, leeftijd, je lichamelijke situatie en de afbraaksnelheid.

Positieve effecten van cafeïne

Het belangrijkste effect van cafeïne is dat het de werking van het centrale zenuwstelsel stimuleert. Je voelt je fitter, je hebt minder last van vermoeidheid en je kan je goed concentreren.

Ook bij het sporten kan cafeïne helpen. Het verbetert het uithoudingsvermogen en de inspanning voelt minder zwaar, vooral bij duursporten zoals hardlopen, fietsen en zwemmen. Sporters nemen het meestal ongeveer een uur voor de training. Bij korte, intensieve inspanningen is het effect nog onduidelijk.

Negatieve effecten van cafeïne

Je kan last krijgen van een verhoogde bloeddruk. Vanaf ongeveer 80 mg in één keer stijgt die tijdelijk bij bijna iedereen. Of dagelijks koffiedrinken je bloeddruk op de lange termijn verhoogt, is niet duidelijk. Krijg je te veel cafeïne binnen, dan kun je last krijgen van hartkloppingen, trillen, hoofdpijn, onrust, prikkelbaarheid en slecht slapen. Hoe gevoelig je bent, verschilt per persoon.

Zwangerschap en cafeïne

Voor zwangere vrouwen of vrouwen die zwanger willen raken is het advies om zuinig te zijn met cafeïne. Te veel cafeïne in de zwangerschap wordt in verband gebracht met een lager geboortegewicht. Neem daarom niet meer dan 200 mg per dag, dat zijn ongeveer twee koppen koffie. Ook als je borstvoeding geeft, kun je het beste niet meer dan 200 mg per dag nemen.

Gewenning en ontwenning

Tot slot het bekendste effect: de gewenning. Je lichaam raakt aan je dagelijkse dosis gewend. Officieel spreken deskundigen niet van een cafeïneverslaving, maar als je ineens stopt met je dagelijkse koffie kan je wel last krijgen van nare ontwenningsverschijnselen zoals hoofdpijn, vermoeidheid, een sombere stemming en concentratieproblemen.

Wanneer is het te veel

Dit verschilt heel erg per persoon. De ene is heel gevoelig voor de stof en de ander merkt nauwelijks verschil. Daarom is het moeilijk om te zeggen wanneer het echt te veel is, maar er zijn wel richtlijnen.

Voor gezonde volwassenen is tot 400 mg cafeïne per dag veilig, met maximaal 200 mg in één keer. Dat is de grens die de Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA aanhoudt. Met kopjes filterkoffie van 125 ml kom je dan op zo’n zes tot zeven per dag. Drink je uit grote mokken, dan zit je met drie mokken al aan de grens. Zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, kunnen het beste onder de 200 mg per dag blijven.

Het beste is om je eigen grens te bepalen. Drink je nu 5 koppen koffie per dag, probeer het eens te minderen naar 3. Voel je je daar goed bij, hou het dan zo. Slaap je slecht, drink dan je laatste kop wat eerder op de dag.

Je kan ook eens helemaal stoppen met koffie, dan zul je snel genoeg merken of je lichaam er erg aan gewend is. Heb je veel last van ontwenningsverschijnselen zoals barstende hoofdpijn, dan kun je beter geleidelijk minderen. Dat is ook een van de redenen dat je bij een detoxkuur de eerste dagen wat last kan krijgen van hoofdpijn. Het ontwennen van de cafeïne (en suikers) geeft afkickverschijnselen.

Cafeïne bij kinderen en tieners

Kinderen zijn gevoeliger voor cafeïne dan volwassenen, omdat ze minder wegen. De richtlijn is maximaal 3 mg per kilo lichaamsgewicht per dag. Voor kinderen van 4 tot 8 jaar komt dat neer op ongeveer 40 tot 70 mg, voor kinderen van 9 tot 13 jaar op 70 tot 100 mg. Tieners van 14 tot 18 jaar zitten op zo’n 100 tot 120 mg per dag.

Koffie drinken de meeste kinderen niet, maar cola, ijsthee en vooral energiedrank tellen snel op. Met één blikje energiedrank van 250 ml krijgt een kind al zo’n 80 mg binnen. Daar komt chocolade nog bij. Merk je dat je kind onrustig is of slecht slaapt, kijk dan eens wat het op een dag drinkt. Heb je twijfels over hartkloppingen of andere klachten, bij jezelf of bij je kind, overleg dan met je huisarts.

Benieuwd hoe het zit met je dagelijkse kopjes? Lees ook of koffie gezond is.

Veelgestelde vragen

Hoeveel kopjes koffie per dag kun je veilig drinken?

Gezonde volwassenen kunnen tot 400 mg cafeïne per dag hebben. Dat zijn ongeveer zes tot zeven kopjes filterkoffie van 125 ml, of drie grote mokken van 250 ml.

Is theïne hetzelfde als cafeïne?

Ja, theïne is gewoon de naam die vaak wordt gebruikt voor de cafeïne in thee. Het is dezelfde stof.

Hoe lang blijft cafeïne in je lichaam?

Gemiddeld is na ongeveer 4 uur de helft van de cafeïne afgebroken, maar dat verschilt per persoon van 2 tot 8 uur. Bij zwangere vrouwen duurt het aan het eind van de zwangerschap drie tot vier keer zo lang.

Mag je koffie drinken als je zwanger bent?

Ja, met mate. Het advies is maximaal 200 mg cafeïne per dag, dat zijn ongeveer twee koppen koffie.

Frederik de Rooij

Over de auteur

Frederik de Rooij

Auteur en redacteur. Frederik zoekt uit wat de officiële voedingsrichtlijnen en het onderzoek zeggen over alledaagse producten, en vertaalt dat naar een helder antwoord. Volg Frederik op LinkedIn.